در روزهایی که جنگ، ناامنی، مشکلات اقتصادی و نگرانی درباره آینده بخش قابل توجهی از ذهن جامعه را درگیر کرده است، شاید صحبت از رفتارهای ساده‌ای مانند سلام کردن، رعایت نوبت، احترام به دیگران یا مسئولیت‌پذیری در محیط کار، در نگاه نخست موضوعی فرعی به نظر برسد؛ اما همین رفتارهای ظاهراً کوچک می‌توانند در شکل‌گیری اعتماد و کیفیت زندگی اجتماعی نقش مهمی داشته باشند.
به گزارش پایگاه خبری تیتر شما، فهیمه نظری، مدرس و پژوهشگر مسائل اجتماعی، در گفت‌وگو با تیتر شما با اشاره به این موضوع، از مفهوم «مینیمال‌های زندگی» سخن گفت؛ رفتارهایی که ممکن است هیچ‌گاه در رسانه‌ها دیده نشوند، اما به گفته او، بخش مهمی از کیفیت زندگی اجتماعی را شکل می‌دهند.
نظری توضیح داد: «منظورم از مینیمال‌های زندگی، همان لحظه‌ها و رفتارهایی است که شاید در هیچ رسانه و نشریه‌ای بازتاب پیدا نکنند، اما باید آنها را دید و حس کرد.»
او ادامه داد: «وقتی راننده‌ای برای عبور عابر پیاده توقف می‌کند، کارمندی با حوصله پاسخ مراجعه‌کننده را می‌دهد، پزشکی بیمار خود را نه یک شماره پرونده بلکه انسانی نگران و آسیب‌پذیر می‌بیند یا پرستاری با وجود خستگی، درد بیمار را جدی می‌گیرد، در واقع با رفتارهایی مواجهیم که کوچک به نظر می‌رسند اما در زندگی اجتماعی تعیین‌کننده‌اند.»
این پژوهشگر مسائل اجتماعی با بیان اینکه کیفیت یک جامعه را نمی‌توان تنها با شاخص‌های کلان و قوانین رسمی سنجید، گفت: «باید ببینیم مردم در صف نانوایی چگونه با یکدیگر رفتار می‌کنند، کارمند اداره چگونه پاسخ می‌دهد، راننده تاکسی چه نسبتی با مسافر دارد و پزشک تا چه اندازه برای شنیدن حرف بیمار وقت می‌گذارد.»
فرسودگی اجتماعی در رفتارهای روزمره دیده می‌شود
نظری با اشاره به فشارهای اقتصادی و اجتماعی که افراد با آن مواجه‌اند، تأکید کرد که نباید رفتارهای نامناسب را بدون توجه به شرایط افراد تحلیل کرد.
او گفت: «همه ما در معرض فرسودگی، فشار اقتصادی، ناامیدی، اضطراب و خشم قرار داریم. گاهی یک پرستار نامهربان، خود قربانی شیفت‌های طولانی و فشار کاری است؛ یک معلم بی‌انگیزه ممکن است سال‌ها با مشکلات معیشتی روبه‌رو بوده باشد و کارمند کم‌حوصله نیز شاید زیر بار مشکلات شخصی و سازمانی فرسوده شده باشد.»
با این حال، به گفته این مدرس و پژوهشگر مسائل اجتماعی، شناخت ریشه‌های یک رفتار نباید به معنای نادیده گرفتن پیامدهای آن باشد.
نظری افزود: «توضیح دادن یک رفتار به معنای توجیه کردن آن نیست. اگر رنج خود را به دیگری منتقل کنیم، زنجیره‌ای از رنج می‌سازیم که در نهایت به خود ما بازمی‌گردد.»
اعتماد؛ نتیجه رفتارهای کوچک
او یکی از پیامدهای بی‌توجهی به رفتارهای روزمره را کاهش اعتماد اجتماعی دانست و اظهار کرد: «جامعه‌ای که به مینیمال‌های زندگی اهمیت می‌دهد، از سرمایه اجتماعی بیشتری برخوردار است؛ سرمایه‌ای متشکل از اعتماد، همکاری و احساس مسئولیت در برابر دیگران.»
نظری ادامه داد: «وقتی رئیس، معلم، استاد، کارگر، پزشک، تعمیرکار، فروشنده، راننده و کارمند وظیفه خود را درست انجام دهند، اضطراب روزانه مردم کاهش پیدا می‌کند. اما وقتی بی‌اعتمادی گسترش پیدا کند، هر مراجعه، معامله و همکاری به یک موقعیت نگران‌کننده تبدیل می‌شود.»
او معتقد است رفتارهای روزمره در محیط‌های مختلف قابل مشاهده است؛ از مدرسه و بیمارستان گرفته تا اداره، فروشگاه و وسایل حمل‌ونقل عمومی.
نظری در این زمینه گفت: «باید از خودمان بپرسیم آیا هنوز مانند گذشته به یکدیگر سلام می‌کنیم؟ آیا احترام به بزرگ‌ترها را، نه به معنای اطاعت بی‌چون‌وچرا، بلکه به معنای حفظ حرمت و توجه به تجربه آنها، جدی می‌گیریم؟ آیا در کار خود مسئولیت‌پذیریم یا فقط تلاش می‌کنیم ساعت کاری تمام شود؟»
رسانه‌ها باید زندگی روزمره را هم ببینند
این پژوهشگر مسائل اجتماعی همچنین برای رسانه‌ها در بازتاب این رفتارها نقش مهمی قائل است و گفت: «تمرکز مداوم رسانه‌ها بر حوادث بزرگ، منازعات سیاسی و تیترهای هراس‌آور، زندگی روزمره را به حاشیه می‌راند.»
به گفته نظری، رسانه‌ها باید کیفیت خدمات عمومی، رفتار ادارات، بیمارستان‌ها، مدارس و مشاغل مختلف را نیز مورد توجه قرار دهند و در کنار نقد بی‌مسئولیتی‌های عادی‌شده، نمونه‌های تعهد و مهربانی را به جامعه نشان دهند.
او تأکید کرد: «وظیفه رسانه فقط پرداختن به اتفاقات بزرگ نیست. باید دید یک اداره با مراجعه‌کننده چگونه رفتار می‌کند، یک بیمارستان چه کیفیتی از خدمات ارائه می‌دهد، مدرسه تا چه اندازه برای کودک محیطی امن و انسانی است و افراد در مشاغل مختلف تا چه اندازه به مسئولیت اخلاقی خود پایبند هستند.»
مقاومت اجتماعی از همین رفتارهای ساده آغاز می‌شود
نظری با اشاره به شرایط دشوار جامعه گفت: «جنگ هرقدر بزرگ باشد، نباید چنان تمام میدان دید ما را اشغال کند که فراموش کنیم جامعه در فاصله میان همین رفتارهای کوچک زنده می‌ماند.»
او ادامه داد: «حال مردم فقط با پایان جنگ، کاهش تورم یا تصویب قوانین بهتر خوب نمی‌شود. پاسخ محترمانه یک کارمند، انصاف یک فروشنده، وجدان یک تعمیرکار، توجه یک پزشک و دلسوزی یک معلم نیز می‌تواند بخشی از امید ازدست‌رفته را بازگرداند.»
این مدرس و پژوهشگر مسائل اجتماعی در پایان خاطرنشان کرد: «اینها مسائل کوچکی نیستند؛ اینها خود زندگی‌اند. در روزگار دشوار، یکی از مهم‌ترین شکل‌های مقاومت، درست انجام دادن مسئولیتی است که بر عهده ما گذاشته شده است؛ با کمی انصاف، اندکی احترام و ذره‌ای مهربانی بیشتر.»
