شاهدانه؛ گیاهی با ظرفیت‌های دارویی و صنعتی که نباید با ماری‌جوانا یکی دانسته شود

شاهدانه با وجود پیوندی که در افکار عمومی با مواد مخدر دارد، در جهان کاربردهای گسترده‌ای در صنایع دارویی، غذایی، آرایشی‌ و بهداشتی، تولید الیاف، سلولز، مصالح ساختمانی و خودروسازی پیدا کرده است؛ ظرفیتی که به گفته یک پژوهشگر این حوزه، با تفکیک انواع گیاه و نظارت قانونی می‌تواند به فرصتی برای توسعه اقتصادی و تولید محصولات دارویی در ایران تبدیل شود.

به گزارش پایگاه خبری تیتر شما، سید علیرضا سلامی، عضو هیأت علمی دانشگاه تهران و رئیس مؤسسه تحقیقات شاهدانه صنعتی و دارویی، با تشریح تفاوت‌های انواع شاهدانه اظهار کرد که این گیاه بر اساس تیپ و رقم، در گروه‌های صنعتی، دارویی و روان‌گردان طبقه‌بندی می‌شود و هر یک ویژگی‌ها و کاربردهای متفاوتی دارند.

او با اشاره به اینکه کشت و فرآوری برخی گیاهان دارویی به دلیل امکان استفاده چندگانه یا برخورداری از ترکیبات روان‌گردان مشمول مقررات ویژه است، گفت این محدودیت‌ها نباید به‌گونه‌ای اعمال شوند که امکان بهره‌گیری از ظرفیت‌های درمانی این گیاهان برای سلامت مردم از بین برود.

شاهدانه صنعتی؛ از روغن خوراکی تا صنایع خودروسازی

سلامی با بیان اینکه شاهدانه با نام علمی رایج کانابیس شناخته می‌شود، توضیح داد که یکی از گروه‌های این گیاه، شاهدانه صنعتی یا «همپ» است که در ارقام آن میزان ماده روان‌گردان THC پایین است و کشت آن در بسیاری از کشورها تحت ضوابط مشخص انجام می‌شود.

به گفته رئیس مؤسسه تحقیقات شاهدانه صنعتی و دارویی، این گیاه در صنایعی مانند تولید سوخت زیستی، سلولز، لیگنین، ساختمان و خودروسازی کاربرد دارد. دانه‌های شاهدانه صنعتی نیز از منابع روغنی محسوب می‌شوند و به‌طور متوسط ۲۵ تا ۳۰ درصد روغن دارند.

او افزود روغن دانه شاهدانه به دلیل ویژگی‌های تغذیه‌ای و سلامت‌محور، در صنایع غذایی، آرایشی‌ و بهداشتی، تولید مکمل‌ها و صنایع دارویی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

تفاوت شاهدانه صنعتی با ارقام دارای THC بالا

این پژوهشگر با اشاره به تفاوت ارقام شاهدانه از نظر میزان ترکیبات شیمیایی گفت گروه دیگری از این گیاه، ماری‌جوانا است که در آن میزان THC می‌تواند از چند درصد تا ۲۵ تا ۳۰ درصد متغیر باشد.

سلامی تأکید کرد که باید میان تعریف زیستی یک رقم و معیارهای قانونی کشت آن تفاوت قائل شد. به گفته او، حد مجاز THC در برخی مقررات ۰٫۳ درصد و در برخی کشورها حدود ۰٫۹ تا ۱ درصد در نظر گرفته شده است؛ اما این آستانه‌های قانونی به‌تنهایی تعیین‌کننده طبقه‌بندی زیستی گیاه نیستند.

او همچنین خاطرنشان کرد که مقررات کشت، کنترل و فرآوری شاهدانه در کشورهای مختلف یکسان نیست و کشورهایی مانند کانادا و هلند الگوهای متفاوتی برای نظارت بر این حوزه دارند. در برخی کشورها نیز مقررات پس از بررسی احتمال انحراف از کاربردهای مجاز بازنگری شده‌اند.

شاهدانه دارویی چه کاربردی دارد؟

سلامی با اشاره به جایگاه شاهدانه دارویی گفت که در طبقه‌بندی‌های تخصصی، علاوه بر شاهدانه صنعتی و ارقام روان‌گردان، گروهی با عنوان شاهدانه دارویی نیز مطرح است.

او توضیح داد که ترکیبات مختلف این گیاه، از جمله CBD و THC، آثار متفاوتی دارند و ممکن است بر عملکرد یکدیگر نیز تأثیر بگذارند. با این حال، وجود THC در یک ترکیب به‌خودی‌خود به معنای غیرقابل استفاده بودن آن در تولید دارو نیست و بهره‌گیری از این ماده در برخی فرآورده‌های دارویی، در چارچوب ضوابط مشخص انجام می‌شود.

به گفته این عضو هیأت علمی دانشگاه تهران، داروی Sativex که برای برخی بیماران مبتلا به ام‌اس استفاده می‌شود، نمونه‌ای از فرآورده‌های دارویی حاوی هر دو ترکیب CBD و THC است.

او با تأکید بر ضرورت کنترل دقیق این حوزه اظهار کرد که به دلیل احتمال انحراف مواد اولیه و ترکیبات مورد استفاده از مسیرهای مجاز، کشت و فرآوری ارقام دارویی نیز باید تابع استانداردها و مقررات نظارتی مشخص باشد.

ضرورت بازنگری قوانین برای استفاده از ظرفیت اقتصادی شاهدانه

رئیس مؤسسه تحقیقات شاهدانه صنعتی و دارویی، شاهدانه را یکی از گیاهان مهم دارویی و صنعتی جهان دانست و گفت ظرفیت‌های چندمنظوره این گیاه می‌تواند زمینه‌ساز توسعه تولید و ارزآوری برای ایران باشد.

سلامی بر ضرورت بازنگری قوانین، تقویت تحقیق و توسعه و ایجاد زیرساخت‌های استاندارد تأکید کرد و افزود تجربه کشورهای فعال در این حوزه نشان می‌دهد که می‌توان با قانون‌گذاری مناسب، نظارت دقیق و جلوگیری از ایجاد انحصار، مسیر استفاده علمی، دارویی و صنعتی از شاهدانه را از سوءمصرف آن جدا کرد.

او معتقد است بهره‌برداری اصولی از این ظرفیت، مستلزم آن است که سیاست‌گذاری‌ها ضمن توجه به ملاحظات قانونی و پیشگیری از انحراف، امکان توسعه پژوهش‌های علمی و تولید محصولات مجاز را نیز فراهم کنند.