فرسودگی با خوب بودن بیش از حد

در گفت‌وگو  با یک روان‌شناس بررسی شد

فرسودگی با خوب بودن بیش از حد
مهربانی، همدلی و کمک به دیگران از ارزشمندترین ویژگی‌های انسانی به شمار می‌روند، اما این صفات زمانی که از مرز تعادل عبور کنند، می‌توانند به عاملی برای فرسودگی روانی و نادیده گرفتن نیازهای فرد تبدیل شوند. بسیاری از افراد برای حفظ رضایت اطرافیان، خواسته‌های خود را کنار می‌گذارند، از بیان مخالفت یا درخواست کمک واهمه دارند و بار عاطفی دیگران را بر دوش می‌کشند؛ رفتاری که در روان‌شناسی از آن با عنوان تله مهربانی یاد می‌شود. دکتر سارا نداف، روان‌شناس، در گفت‌وگو با “تیتر شما” با تشریح نشانه‌های این الگوی رفتاری، تأکید می‌کند که مهربانی زمانی ارزشمند است که همراه با احترام به مرزهای فردی و سلامت روان باشد و  به قیمت فرسودگی و نادیده گرفتن خود تمام نشود.

 عواقب مهربانی بیش از اندازه 
مهربانی بیش از اندازه، اگرچه در نگاه نخست رفتاری پسندیده به نظر می‌رسد، اما در بسیاری از موارد ریشه در اضطراب، ترس از طرد شدن یا احساس ارزشمندی وابسته به تایید دیگران دارد. دکتر سارا نداف معتقد است افرادی که در این چرخه گرفتار می‌شوند، معمولاً بدون آنکه متوجه باشند، آرام‌آرام نیازهای خود را قربانی رضایت دیگران می‌کنند.

به گفته این روان‌شناس، یکی از مهم‌ترین نشانه‌های گرفتار شدن در تله مهربانی این است که فرد به دیگران “بله” می‌گوید، در حالی که در درون خود پاسخ واقعی او “نه” است. این افراد برای جلوگیری از ناراحتی دیگران، خواسته‌های خود را نادیده می‌گیرند و به مرور احساس خستگی، نارضایتی و حتی خشم پنهان را تجربه می‌کنند.

نداف ادامه می‌دهد که عذرخواهی مداوم، حتی در شرایطی که فرد مرتکب اشتباهی نشده است، یکی دیگر از نشانه‌های این الگوی رفتاری است. به گفته او، این افراد معمولاً مسئولیت احساسات و اتفاقاتی را بر عهده می‌گیرند که نقشی در ایجاد آنها نداشته‌اند.

رنج به خود برای حفظ آرامش دیگران 
او با اشاره به نشانه‌های دیگر این وضعیت می‌گوید : “برخی افراد به محلی برای تخلیه احساسات منفی اطرافیان تبدیل می‌شوند، اما مشکلات و ناراحتی‌های خود را پنهان می‌کنند. آنها ترجیح می‌دهند سکوت کنند و رنج بکشند تا مبادا آرامش دیگران بر هم بخورد و همین مسئله فشار روانی زیادی به آنها وارد می‌کند”.

این روان‌شناس می‌افزاید: “افرادی که بیش از حد نگران قضاوت دیگران هستند، ممکن است ساعت‌ها یک گفت‌وگوی ساده را در ذهن خود مرور کنند تا مطمئن شوند کسی را ناراحت نکرده‌اند. همچنین بسیاری از آنها پشت لبخندی همیشگی، احساس خشم یا دلخوری ناشی از قدرنشناسی دیگران را پنهان می‌کنند؛ احساسی که در صورت تداوم می‌تواند به فرسودگی هیجانی منجر شود”.

به گفته نداف، حتی تعریف و تمجید نیز برای این افراد خوشایند نیست و به جای احساس رضایت، دچار شرمندگی یا ناراحتی می‌شوند. از سوی دیگر، آنها انرژی زیادی صرف حفظ آرامش اطرافیان می‌کنند و در نتیجه اغلب احساس خستگی، بی‌حوصلگی و کاهش توان روانی دارند.

ترس از درخواست کمک
یکی دیگر از نشانه‌های مهم این الگوی رفتاری  ایفای دائمی نقش نجات‌دهنده است. او می‌گوید که این افراد برای حل مشکلات دیگران همیشه آماده هستند، اما زمانی که خودشان به حمایت نیاز دارند، از درخواست کمک می‌ترسند یا آن را نشانه ضعف می‌دانند.

این روان‌شناس تأکید می‌کند که مهربانی زمانی به یک تله تبدیل می‌شود که با اضطراب درونی و ترس از رد شدن یا دوست‌داشتنی نبودن همراه باشد. در چنین شرایطی، فرد به جای آنکه از روی انتخاب به دیگران کمک کند، از سر اجبار روانی و برای جلب رضایت آنها عمل می‌کند؛ موضوعی که در بلندمدت سلامت روان، کیفیت روابط و احساس رضایت از زندگی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

نداف در پایان خاطرنشان می‌کند که تعیین مرزهای سالم در روابط، توانایی نه گفتن، توجه به نیازهای شخصی و درخواست کمک در مواقع ضروری نه‌تنها نشانه خودخواهی نیست، بلکه از مهم‌ترین مهارت‌های حفظ سلامت روان به شمار می‌رود.  مهربانی واقعی زمانی معنا پیدا می‌کند که فرد در کنار مراقبت از دیگران، به خود نیز همان اندازه احترام، توجه و دلسوزی نشان دهد.